De rechter versus de ervaringsagoog vervolg

Dag appelrechter familierecht Janny Idsardi en Elles Menke, herstelcoach en ervaringsagoog in persoonlijkheidsproblematieken en hoog-conflictscheidingen.

We gaan verder met het tweede en laatste deel van dit unieke dubbelinterview. Hier volgen nog een aantal zeer interessante vragen:

Ouders willen vaker via een advocaat communiceren. Ik denk dat hen deze ruimte ook steeds meer gegeven wordt. Als hen die ruimte eens niet meer gegeven wordt, zou dat een positief effect hebben?

De rechter: Zoals de wetgeving nu is kan ouders het recht niet worden ontzegd om voor alle geschillen naar een advocaat te gaan en naar de rechter te gaan. We moeten als rechters wel meedenken en kijken hoe we de procedure anders kunnen inrichten om (verdere) escalatie te voorkomen. Dat kan door zodra een ouder een procedure start, bij de rechtbank of bij het hof, de regie te nemen. Dat betekent screenen op conflictscheiding, bij rechtbank zo snel mogelijk een zitting plannen en voldoende tijd inruimen om met ouders te praten en daarbij de stem van kinderen tot zijn recht te laten komen (kindgesprek, bijzondere curator). En indien nodig verwijzen naar hulpverlening. Bij het hof zit in het hoger beroepschrift alle informatie uit de rechtbankprocedure. Dan kun je meteen maatregelen nemen zoals verwijzen naar hulpverlening, onderzoek laten doen, (forensische) mediation, bijzondere curator benoemen et cetera.

De ervaringsagoog: Zelf ben ik geen voorstander van het juridische proces omdat het juist mensen tegenover elkaar plaatst, in plaatst dat het verbindt. Het zou maar een klein gedeelte van een scheiding moeten uitmaken. Stop meer aandacht in het voortraject. Zonder dat men er erg in heeft, voedt men juist de strijd. Waar ik mee wil zeggen dat hulpverlening/jeugdrecht/familierecht op dit moment direct meewerkt aan hoog-conflictscheidingen én de groei daarvan. Men wijst zó graag naar de ouders maar dat is van je af denken als beroepskracht, in plaats van rond denken. Wat kun jij zelf bijdragen als professional in het geheel? Ik denk, om te beginnen, dat wat ouders en kinderen aandragen serieus te nemen. En het te onderzoeken. Het is té simpel te denken dat ouders elkaar over en weer beschuldigen. Wát als het waar is en je hebt als beroepskracht niets gedaan? Zie de uitkomsten van het onderzoek van Prof. Corine de Ruiter.

Hoe is het te verwezenlijken dat rechters beter gaan luisteren naar ouders en hulpverleners? Rechters zijn voornamelijk gericht op feiten en resultaten. Emoties zijn een grote factor in het hele proces.

De rechter: Volgens mij wordt er al wel goed geluisterd naar ouders en hulpverleners. Rechters in familiezaken worden ook getraind om dit te doen en juist om niet alleen naar feiten en resultaten te kijken, maar vooral naar de emoties erachter. Daarvoor is wel van belang dat we voldoende tijd hebben voor een zitting. Bij de hoven is die tijd er in elk geval wel. Wanneer de zaak over partneralimentatie gaat, vragen we niet alleen naar financiële gegevens maar ook naar de emotionele zaken. Of er een goed contact is tussen de ouders, of de omgang goed loopt. Dan komen de emoties vaak los en daar gaan we over praten. Dat kan dus zelfs over de zogenaamde scheidingsmelding gaan en het ongelijk oplopen van de rouwverwerking bij beide ouders.

De ervaringsagoog: Belangrijk is dat rechters van hun troon af komen. Wakker worden geschud. Het leven komt niet uit boeken, die boeken zijn er ter aanvulling. Luister naar ervaringsdeskundigen, naar verhalen uit het echte leven. En ik geloof in onderzoek; dus het vraagt van de overheid te investeren. Investeren is het nieuwe bezuinigen. Als je kwaliteit in de voorkant stopt, hoef je minder problemen te verwachten aan de achterkant. Investering bij de bron, en niet alleen aan symptoombestrijding.

Een gesprek met het kind is vaak in de kamer van de rechter. Dit is meestal net zo moeilijk en/of bedreigend als thuis met de ouders erbij. Tenslotte is de rechter een vreemde en misschien zelfs onbetrouwbaar in de ogen van het kind. Hoe kunnen deze gesprekken beter plaatsvinden? Wat zijn de randvoorwaarden om het kind zo veilig te laten voelen dat het durft te praten?

De rechter: Het blijft een vreemde plek en een vreemd persoon voor kinderen. De (bij)scholing voor rechters om dit op een goede en kindvriendelijke manier te doen helpt. Op landelijk niveau is de rechtspraak bezig met het ontwikkelen van een gezamenlijke visie op de positie van kinderen in de familierechtprocedure. Het kindgesprek is hier onderdeel van. Hierbij worden een kinddeskundige en Villa Pinedo betrokken.

De ervaringsagoog: Kinderen kunnen zich beter uiten op een vertrouwde plek. Met een beetje inlevingsvermogen kun je dit begrijpen. Mijn idee is dat dit soort gesprekken dus moeten plaatsvinden op een voor het kind vertrouwde plek. Hier is denk ik een taak weggelegd voor het onderwijs. Ga naar een plek waar het kind dagelijks veel tijd doorbrengt. En besteed er veel meer tijd aan dan een gesprek van een uur. In mijn eigen situatie, bij een zaak met betrekking tot gezag, moesten mijn kinderen in één kort gesprek op een vreemd kantoor aan een vreemde mevrouw uitleggen wat zij vonden. En daar werd de uitkomst op gebaseerd.

Het gaat soms fout in de hulpverlening, wet & regelgeving. Hoe kan dit zo op- en aangepakt worden dat ook hier een beter zicht komt? Hoe kan het hele systeem (ouders, hulpverlening, rechtssysteem) met elkaar verbinding krijgen?

De rechter: Wetten en regels zijn er al genoeg, we hebben het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (waaraan de rechter de wet mag toetsen) en dat geeft veel ruimte om het systeem te verbeteren. Uiteindelijk is het belang van het kind leidinggevend. Als ik naar de rechtspraak kijk zie ik als aandachtspunten kennis (vooral op gebied van conflictscheidingen in relatie met huiselijk geweld en kindermishandeling), de stem van het kind en samenwerken met het hele systeem.

De ervaringsagoog: Er is een pakket aan maatregelen nodig. De wetgeving rond de alimentatie zou veranderd moeten worden. Nu is er ruimte om de ene na andere zaak aan te spannen. Een geweldig machtsmiddel voor een onwelwillende ouder om een gezin in de greep te houden. Investering in het voortraject. Goede informatie, veel aandacht voor rouwverwerking en feitenonderzoek. Maar ook heel veel aandacht voor de kinderen in een scheiding. Mijn idee is dat onderwijs hier een veel grotere rol in mag spelen. Daar is ook een belangrijke plek weggelegd voor kindbehartigers.

Wat is ervoor nodig om de rechters een verdieping op conflictscheiding/hoog-conflictscheidingen/vechtscheidingen te geven? Zodanig dat zij ook anders, beter, kunnen vonnissen?

De rechter: Cursussen en regionale bijeenkomsten/conferenties over conflictscheidingen in samenwerking met het hele systeem. In het noorden wordt hier momenteel aan gewerkt.

De ervaringsagoog: Persoonlijk zou ik als ervaringsagoog, samen met mijn collega, langs alle rechtbanken in Nederland willen om workshops/lezingen te geven. Verder denk ik dat uit onderzoek conclusies getrokken moet worden. De veranderende maatschappij vraagt dat rechters en advocaten zich bijscholen. Psychologische inzichten in persoonlijkheidsproblematieken, in relatie tot hoog-conflictscheiden, zou een goede start zijn. De individualistische samenleving brengt helaas met zich mee dat psychische problemen in dit verband een grote rol spelen. Men moet het grotere geheel leren inzien.

Ziet u een rol weggelegd voor het standaard inzetten van een bijzonder curator? Wordt daarmee het kind een derde partij?

De rechter: Ja, alhoewel ik de voorkeur geef aan het standaard inzetten van een kindbehartiger of kindcoach zodra kinderen in een scheidingssituatie terechtkomen en hierin knel (dreigen te) raken. Deze persoon kan veel voor het kind betekenen als hulpverlener, maar ook verbinding maken met het gezin en zo voorkomen dat procedures nodig zijn. Wij zien vaak dat ouders van mening verschillen over wat de kinderen nu echt willen. Beiden gaan procederen ‘in het belang van het kind’. De keren dat we in de afgelopen tijd een bijzondere curator hebben benoemd in deze situatie, die uitlegde aan ouders wat hun kinderen echt wilden, gaf dat ruimte in die zin dat dit geen strijdpunt meer was. Mogelijk hadden deze ouders, wanneer ze in een veel eerder stadium konden aansluiten bij wat de kinderen wilden, ook hun andere geschilpunten in overleg opgelost en niet verder geprocedeerd. Maar zolang die kindbehartiger of kindcoach geen standaard maatregel is voor kinderen in een conflictscheiding, kan de bijzondere curator dus veel goed werk voor de kinderen doen. En ik zie diens bijdrage niet als derde partij maar als verbinding tussen kind en ouders.

De ervaringsagoog: Persoonlijk zie ik meer heil in preventie. Wanneer de bijzondere curator wordt ingeschakeld, is er al een enorm conflict gaande en ben je eigenlijk al te laat. Dat betekent dat een kind al beschadigd is. In sommige zaken is het uiteraard niet te voorkomen. Het lijkt me voor een kind heel onprettig en onveilig om als derde partij tussen de ouders geplaatst te worden. Maar in zeer ernstige gevallen waarschijnlijk niet te voorkomen. Mijn roep is: zet kwalitatief goede maatregelen in direct na de scheiding. En ja, met het kind op de voorgrond.

Bovenstaande vragen zijn opgesteld door Brigitte Lommers, @ BrigitheML (voormalig) gezinsvoogd & ervaringsdeskundige seksueel en huiselijk geweld. Grote dank voor appelrechter familierecht Janny Idsardi, @IdsardiJanny en herstelcoach en ervaringsagoog in persoonlijkheidsproblematieken en hoog-conflictscheidingen Elles Menke @ellesmenke.

Foto komt uit de collectie van @MiekKoopmans.

Auteur: Mary

Mijn bio op twitter is aardig volledig:
Kritisch, Nieuwsgierig, Moeder, Behulpzaam, Humor, Gehuwd, Regelaar, Spontaan, Flapuit, Creatieve geest, Ideeënbrein, Blogger, #twittertaalgids en oh ja ook nog: a-technisch ben ik.

Deel dit bericht

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *